SiarDivideSeol go dtí caraDivideSeol chuig FacebookDivideSeol ríomhphost chugainnDividePriontáil

Cleachtadh aistriúcháin 29

Tá leagan PDF den chleachtadh seo le fáil anseo.

Líontóirí agus athluaiteachas

 
Is é bundualgas an aistritheora an téacs foinseach a aistriú agus idir chiall, stíl agus réim a thabhairt slán sa sprioctheanga, oiread agus is féidir. Ach an féidir go bhfuil dualgas breise ann, i.e. an téacs foinseach a leasú sa tslí is go mbeidh an t-aistriúchán níos soiléire, soléite? Nó an dána an mhaise dúinn ár mbreithiúnas suibiachtúil féin a chur i bhfeidhm ar scríbhneoireacht daoine eile? Is minic an cheist seo á plé i saothair theoirice ach is é rud go ndéanann aistritheoirí gairmiúla téacsanna a leasú an t-am ar fad. Gan mhachnamh a dhéanann siad é, bunús mór an ama. Abairtí fada doiléire a bhriseadh ina n-abairtí gonta sothuigthe; abairtí a bhfuil ceangal céille eatarthu a nascadh, slacht a chur ar phoncaíocht–déanann aistritheoirí a leithéid gan smaoineamh air.

Éiríonn an scéal níos casta nuair is cúrsaí stíle a bhíonn i gceist. Cuir i gcás, cad é ba cheart le haistritheoirí a dhéanamh i dtaobh ‘líontóirí’, is é sin focail is frásaí a chaitear isteach in abairtí ach a d’fhéadfaí a fhágáil ar lár gan dochar ar bith don chiall. A leithéid seo:
  1. She spent a period of three years as Chairperson.
  2. Income fell by a total of €221.5 million.
  3. In the event that you lose your job.
B’fhurasta d’eagarthóir Béarla abairtí níos gonta a dhéanamh díobh sin.
  1. She spent three years as Chairperson.
  2. Income fell by €221.5 million.
  3. If you lose your job.
Ní miste a rá i dtús báire gur cuma linne faoi líon na bhfocal sa téacs aistrithe, ach amháin má tá laincisí formáide ann agus go gcaithfear an téacs a fhí isteach i spás teoranta. Is beag an difear idir ‘Chaith sí trí bliana ina Cathaoirleach’ agus ‘Chaith sí tréimhse trí bliana ina Cathaoirleach.’ (Bíodh is go bhfuil luí agam leis an leagan gonta.) Is é an rud is mó a gcaithfidh an t-aistritheoir a bheith airdeallach faoi, dar liomsa, na líontóirí sin nach bhfuil dúchasach sa Ghaeilge agus a chuireann an abairt as a riocht. Sárshampla de sin is ea total of san aistriúchán seo: ‘Laghdaigh an t-ioncam iomlán de €221.5 milliún.’
Caithfear teachtaireacht agus seánra an téacs a chur san áireamh chomh maith. Baineadh an abairt In the event that you lose your job as bróisiúr faoi árachas cosanta ioncaim. Tá an doiciméad scríofa sa mhodh coinníollach ó thús deireadh: should such a situation arise, agus such circumstances, however unlikely. Sa chomhthéacs sin, b’fhéidir go mbeadh ‘Má chailleann tú do phost’ beagánín lom agus go mbeadh an leagan timchainteach ‘I gcás go gcaillfeá do phost’ níos oiriúnaí.
Go han-mhinic, ní bhíonn i gceist ach athluaiteachas, locht stíle ina gcuirtear an coincheap céanna in iúl faoi dhó. Ní deacair an t-athluaiteachas a aithint i bpéirí focal mar true facts, novel innovations agus usual routines agus iad a aistriú mar is ceart: ‘fíricí’, ‘nuálaíochtaí’ agus ‘gnáthaimh’. In amanna eile, coinníonn an nath traidisiúnta Gaeilge ó bhaol muid. Dá lochtaí é The Board is in complete unanimity on this matter, ní féidir an locht céanna a chasadh le ‘Tá an Bord ar aon intinn (nó ar aon fhocal) faoin ábhar seo.’ Ba dheacair an abairt a aistriú ar a mhalairt de dhóigh. Tá na habairtí thíos rud beag níos dúshlánaí ná sin.
  • Cuir Gaeilge ar na habairtí.
  • Le linn duit a bheith ag aistriú, breac síos roinnt nótaí faoi na líontóirí agus faoin athluaiteachas sna habairtí Béarla. An ndearna tú gach focal a aistriú nó ar fhág tú cuid díobh ar lár? Cén fáth?
Tá mo chuid nótaí féin le fáil in Nótaí ar chleachtadh aistriúcháin 29.

1. Businesses usually pay more tax than families do, because they are much greater in size. 
Comhthéacs: téacsleabhar Staidéar Gnó.
2. Types or kinds of works of sculpture that are mainly functional in nature.
Comhthéacs: bileog eolais faoi dhíolúine chánach d’ealaíontóirí.
3.  Irregularities had occurred owing to the close proximity of the premises to premises licensed for the sale of intoxicating liquor.
Comhthéacs: Acht um Gheall-Chur 1931, acht a rialaíonn siopaí geallghlacadóireachta.
4. Personal information should not be sent to external parties unless absolutely necessary. 
Comhthéacs: doiciméad maidir le Cosaint Sonraí.
5. Customers will be given as much advance notice as possible of consultations and court hearings.
Comhthéacs: Cairt Chustaiméirí Oifig an Ard-Aighne.