SiarDivideSeol go dtí caraDivideSeol chuig FacebookDivideSeol ríomhphost chugainnDividePriontáil

Nótaí ar chleachtadh eagarthóireachta 7

1. Scríobh Seosamh Mac Grianna: ‘B’fhearr liom a bheith corr ná a bheith ceangailte,’ agus is cosúil gur dhuine deacair docheansaithe a bhí ann, más fíor dóibh siúd a raibh aithne acu air.

  • Is sliocht athfhriotail as leabhar ‘B’fhearr liom a bheith corr ná a bheith ceangailte’. Uaschamóga singile a bhíonn ag gach taobh dá leithéid sin. Tá nósanna éagsúla ann chun sliocht athfhriotail a dhealú ón gcuid eile den téacs. Molann leabhair stíle áirithe camóg a chur roimh an sliocht, mar seo: Scríobh Seosamh Mac Grianna, ‘B’fhearr liom a bheith corr ná a bheith ceangailte...’ Sílim féin gur fearr agus gur soilére an t-idirstad.
  • Níl camóga riachtanach idir na haidiachtaí sa tsraith ‘deacair docheansaithe’.

2. ‘A pháistí, ná bígí ag troid!’ a bhéic mo mháthair.

  • Is caint atá á tuairisciú i dtús na habairte sin. Tá nósanna éagsúla ann ina leithéid sin de chás:
  1. Uaschamóga singile: ‘A pháistí, ná bígí ag troid!’ a bhéic mo mháthair.
  2. Uaschamóga dúbailte: “A pháistí, ná bígí ag troid!” a bhéic mo mháthair.
    Cibé nós a roghnaítear, ba cheart a bheith leanúnach ina bhun.
  • Ó tharla an mháthair a bheith ag béicíl, níor mhiste ponc uaillbhreasa a chur i ndeireadh cuid cainte. Is leor i gcónaí ceann amháin.


3. As sin amach, ní raibh ach cuspóir amháin ag Stalin: ceannas a bhaint amach ar an bPáirtí Cumannach.

  • Chuirfeadh a lán daoine camóg i ndiaidh an chlásail tosaigh ‘As sin amach’, bíodh is nach bhfuil sin iomlán riachtanach. 
  • Idirstad nó dais is fearr chun cuspóir Stalin a dhealú ón gcuid eile den téacs.

4. Leanaí le deacrachtaí foghlama, a raibh sé riamh deacair dóibh teacht ar chabhair, is mó a bheidh thíos leis na ciorruithe sa chóras oideachais, de réir eagarfhocal The Irish Medical Times.

  • Is idiraisnéis atá in ‘a raibh sé riamh deacair dóibh teacht ar chabhair’, i.e. Is faisnéis bhreise  a d’fhéadfaí a fhágáil ar lár gan ciotaí a dhéanamh den abairt. Sa sampla thuas, úsáideadh camóga chun an idiraisnéis a dhealú ón chuid eile den téacs ach d’fhéadfaí dais a úsáid ach oiread: Leanaí le deacrachtaí foghlama – a raibh sé riamh deacair dóibh teacht ar chabhair – is mó a bheidh thíos leis na ciorruithe sa chóras oideachais, de réir eagarfhocal The Irish Medical Times.
  • Cuirtear idiraisnéis idir lúibíní chomh maith, go háirithe nuair nach bhfuil ach caolbhaint idir an t-eolas sin agus an chuid eile den abairt. 

5. Deir mo bhean chéile, nár fhreastail ar ranganna Fraincise riamh, gur fusa an teanga a fhoghlaim ó bheith ag éisteacht agus ag léamh.

  • Teastaíonn na camóga ar gach taobh den idiraisnéis ‘nár fhreastail ar ranganna Fraincise riamh’. Is é a thuigfeadh an léitheoir, in éagmais na gcamóg, gur clásal sainitheach nó defining clause atá san idiraisnéis, i.e. go bhfuil níos mó ná bean chéile amháin ag an duine seo agus gurb í an bhean nár fhreastail ar ranganna Fraincise riamh atá i gceist anseo aige.

6. Is breá le lucht leanúna rugbaí in Éirinn, agus is líonmhar iad, a mhaíomh go bhfuil gaisce déanta acu i gcomórtais idirnáisiúnta, ag cur san áireamh nach bhfuil ach sé mhilliún duine sa tír.

  • Thiocfadh an idiraisnéis ‘agus is líonmhar iad’ a dhealú ón gcuid eile den téacs le dais ach an oiread.

7. Ní nach ionadh, tugadh bata is bóthar don Uasal Ó Laoire, a bhfuil fiacha móra cearrbhachais air, nuair a fuarthas amach go raibh an t-airgead aistrithe aige go dtí a chuntas féin.


8. I mí na Nollag 2009, bhagair Máire Ní Shíthigh (Cathaoirleach) an cruinniú bliantúil a scor mura ndéanfadh an Comhairleoir Ciarán Ó Fearraigh (Neamhspleách) ráitis áirithe a mheas sí a bheith clúmhillteach a tharraingt siar. 

  • Is minic gur idir lúibíní a chuirtear eolas faoi chéim nó oifig daoine, nó eolas faoin bpáirtí polaitíochta lena mbaineann siad.

9. Shéan an Comhairleoir Ó Fearraigh go raibh clúmhilleadh ar bith i gceist agus dúirt: ‘Táthar ag iarraidh cead cainte a shéanadh orm, faoi mar a séanadh cead cainte ar ionadaithe eile romham.’


10. Mar seo a leanas na réigiúin ba mhó a bhí buailte leis na stoirmeacha: Veiniséala, nó chun a bheith níos cruinne, cósta thuaidh na tíre sin; Barbadós; Greanáda; Oileáin na Tríonóide agus Tobága.

  • Camóga a úsáidtear de ghnáth chun míreanna i liosta a dhealú ó chéile. Is deacair sin a dhéanamh sa sampla seo mar tá camóga in úsáid taobh istigh den chéad mhír agus feidhm eile leo. Sa chás sin is fearr an leathstad (;) a úsáid.
  • Féach gur stát amháin is ea Oileáin na Tríonóide agus Tobága agus nár cheart comhartha poncaíochta ar bith a chur idir na focail ann.